It looks like you are using an older version of Internet Explorer which is not supported. We advise that you update your browser to the latest version of Microsoft Edge, or consider using other browsers such as Chrome, Firefox or Safari.

Ból jest subiektywnym odczuciem, które niejednokrotnie towarzyszy nam w codziennym życiu. W celu określenia jego nasilenia i skuteczności stosowanego leczenia stosuje się różne narzędzia oceny bólu. Jednym z częściej stosowanych sposobów jest posługiwanie się skalą oceny bólu. Dostępnych jest kilka rozwiązań, które umożliwiają subiektywną ocenę stopnia intensywności pojawiającego się dyskomfortu. W tym artykule przyjrzymy się trzem popularnym skalom, czyli skali numerycznej (NRS), wzrokowo-analogowej (VAS) oraz słownej.

Skala numeryczna (NRS)

Skala numeryczna (NRS, z ang. Numeric Rating Scale) to popularne narzędzie do oceny nasilenia bólu [1]. Cierpiącej z powodu dolegliwości bólowych osobie przedstawia się skalę liczb od 0 do 10, gdzie 0 oznacza brak bólu, a 10 to najwyższy poziom bólu, jaki jesteśmy w stanie sobie wyobrazić [1]. Zadaniem jest wskazanie liczby odpowiadającej odczuciom. Skala NRS jest powszechnie stosowana zarówno w przypadku bólu ostrego, jak i przewlekłego. Jest to prosty sposób na ocenę subiektywnych dolegliwości, który pozwala na poznanie intensywności bólu i porównanie doznań w różnych momentach czasowych.

Jak ocenić ból w skali NRS?

Jeśli zastanawiasz się, jak ocenić swoje dolegliwości, pomocne będzie poniższe zestawienie [1].

  • Przede wszystkim pamiętaj, że wartość 0 oznacza „brak bólu”.

  • 1-3 oznacza „łagodny ból” – ból jest obecny, ale jesteś w stanie go zignorować i kontynuować większość aktywności.

  • 4-6 wskazuje na „umiarkowany ból” – ból zaczyna Ci przeszkadzać w codziennych czynnościach.

  • 7-10 oznacza „silny ból” – dolegliwości są intensywne i uniemożliwiają Ci wykonanie normalnych czynności. Podanie tych wartości lekarzowi może oznaczać dla specjalisty, że potrzebujesz pilnej pomocy medycznej.

Należy wybrać liczbę, która najlepiej opisuje ból w danym momencie. Najlepiej zobrazuje to przykład.

Jeśli powiesz „Mój ból jest na poziomie 5", co oznacza, że doświadcza on umiarkowanego bólu, który zakłóca niektóre z jego codziennych aktywności, ale nie jest tak silny, by całkowicie je uniemożliwić.

Użycie tej skali pomaga lekarzom i innym pracownikom służby zdrowia zrozumieć nasilenie bólu, monitorować zmiany w czasie i odpowiednio dostosować leczenie.

Skala wzrokowo-analogowa (VAS)

Skala VAS (z ang. Visual Analogue Scale) to kolejna popularna metoda oceny nasilenia bólu [2]. Wizualna forma tej skali przypomina linijkę o długości 10 cm. Osoba doświadczająca bólu jest proszona o umieszczenie znacznika na wspomnianej linijce w miejscu, które najlepiej odzwierciedla intensywność dolegliwości. Na jednym końcu linijki można umieścić oznaczenie „brak bólu”, a na drugim „najgorszy możliwy ból” [2]. Wersje VAS mogą również zawierać ilustrowane twarze, które obrazują różne poziomy bólu. Skala wzrokowo-analogowa jest ceniona za prostotę i czytelność, co ułatwia cierpiącym osobom dokładniejszą ocenę nasilenia dolegliwości.

Jak ocenić ból w skali VAS?

Na linii o długości 10 centymetrów, przypominającej linijkę, ale bez podziałek należy umiejscowić natężenie odczuwanego bólu, gdzie:

  • lewy koniec linii oznacza „brak bólu”,

  • prawy koniec – „najgorszy możliwy ból”.

Oto przykład jej zastosowania: 

W gabinecie lekarskim pacjent z przewlekłym bólem pleców proszony jest o zaznaczenie na skali VAS, jak silny ból odczuwa w momencie wizyty. Przesuwa on długopis wzdłuż linii i stawia znak w miejscu, które według niego odpowiada nasileniu jego bólu. Zaznaczone miejsce jest następnie mierzone linijką przez lekarza, który ocenia intensywność bólu na podstawie uzyskanej długości w centymetrach, co pomaga w ocenie stanu zdrowia i planowaniu dalszego leczenia.

Skala słowna

Skala słowna to kolejna metoda oceny bólu oparta na subiektywnej ocenie danej osoby, którą męczą dolegliwości o zmiennym nasileniu. Skala ta przypisuje określonym wartościom liczbowym odpowiednie słowne określenia, które opisują nasilenie odczuwanego bólu [1]. Przykładowo, wartościom od 0 do 4 mogą być przypisane określenia: „brak bólu”, „lekki ból”, „umiarkowany ból”, „silny ból” i „bardzo silny ból”. Ta forma oceny intensywności doznań bólowych jest często stosowana w badaniach naukowych oraz w przypadku osób, które mają trudności z oceną swojego samopoczucia za pomocą innych skal, stąd też sprawdza się w przypadku dzieci czy osób starszych [1].

Zastanawiasz się, jak stosuje się skalę słowną? Oto przykład.

Lekarz pyta cierpiącego na bóle stawów pacjenta: „Jak opisałby swój ból w tym momencie?" i uzyskuje odpowiedź, że „ból jest umiarkowany”. Zapisuje tę informację w dokumentacji medycznej jako punkt odniesienia do dalszego leczenia i monitorowania stanu zdrowia swojego pacjenta. Podczas kolejnej wizyty specjalista ponownie pyta o intensywność bólu, aby zobaczyć, czy doszło do zmiany i czy leczenie przynosi oczekiwane rezultaty.

Jak stosować skale oceny bólu?

Aby skale oceny bólu były skuteczne, istotne jest odpowiednie wprowadzenie każdej osoby w sposób ich użycia. Lekarz lub personel medyczny powinien dokładnie wyjaśnić, jak działają poszczególne skale i jak należy ocenić swoje odczucia. Jest jednak kilka istotnych czynników, które należy wziąć pod uwagę podczas stosowania skal oceny bólu.

  • Skale oceny bólu powinny być dostosowane do wieku i zdolności poznawczych, dlatego też np. w przypadku dzieci lepiej sprawdzają się skale obrazkowe.

  • Narzędzia oceny powinny być jednoznaczne i łatwe do zrozumienia. Jeśli dana osoba ma trudności w zrozumieniu lub interpretacji skali, należy jej udzielić dodatkowych wyjaśnień.

  • Ważne jest, aby zawsze określać swój ból na podstawie subiektywnych odczuć. Nie należy sugerować cierpiącej osobie, jak powinna ocenić swój ból, ale umożliwić jej swobodne wyrażenie swojego doświadczenia.

  • Skale oceny bólu powinny być regularnie stosowane w celu monitorowania efektów leczenia przeciwbólowego. Dzięki temu lekarz może śledzić postęp terapii i dostosować dawkowanie leków lub inne strategie terapeutyczne.

Narzędzia do oceny bólu pozwalają cierpiącym osobom wyrazić swoje odczucia w sposób jednoznaczny i porównywalny w różnych momentach czasowych. Ich regularne stosowanie pozwala monitorować zmiany w samopoczuciu chorych i na tej podstawie dostosować leczenie, aby jak najlepiej kontrolować i minimalizować dolegliwości bólowe, zwiększając przy tym komfort codziennego funkcjonowania. 

Jeśli odczuwasz ból różnego pochodzenia, np. ból głowy, pleców czy ból menstruacyjny i chcesz doraźnie zmniejszyć nieprzyjemne dolegliwości, sięgnij po lek dostępny bez recepty. W łagodzeniu codziennego bólu szczególnie sprawdzają się leki z grupy NLPZ (niesteroidowe leki przeciwzapalne), które zawierają np. ketoprofen [3]. Wybierz lek dopasowany do swoich potrzeb, a przed jego zażyciem zawsze zapoznaj się z dołączoną do opakowania ulotką.



KETO/258/11-2023

Bibliografia

  1. Pająk P. dr n. med., Krawczyk R., dr n. med., Skale oceny bólu – Wytyczne i artykuły przeglądowe, Medycyna praktyczna dla lekarzy, 11/2023, s. 12-19.

  2. Redakcja Medycyny Praktycznej, Skale oceny bólu, Medycyna Praktyczna, 11/2023, s. 24.

  3. Ketonal Active, 50 mg, kapsułki, twarde: https://www.ketonal.pl/ulotka-ketonal-active.
Curated Tags

Przeczytaj także

Najczęstsze pytania

Zobacz także